Ecetaniri
‘Diri robia bani esule eli alu ri ma alia geri pangisa fezasi kaniku afa azi bani bale pari alu’aa nyaku dria rubia ejipi endi dileri I (ekile nyaku le kani ku jo ni) ugangaa ‘dia.Alenia ba di vini silingi mini ayule afadileri ‘bazu padria ri nze vaa.
‘Diri ‘ba i ma nyaku kaniku jo fepi pangisaru ba azi dri ri i(‘ba jo dupi pangisa ru ri) drinia ani afa azini esuzu.pangisa ma ei (okururi kani ku agupiruri) eco ovuu;
Di ba fipi ‘ba azini ma jo pangisa ru dini leri ma alia ri i azini eri afa azi ofe jo ei ni erini ovule jo ‘dileri ma alia ri si
Musoro bale pangisa madria diri ma okpo ‘ba esu esele 5 aziataa musoro vile otiza ni amburi 338 ma alia.Diri robia ‘bani esule trayi pangisa si ri i ani ba eri ma esele co ndu dikavini musoro drinia ri ‘ba eri oti ndu.
Okozurisi (i):Mi oti robia mini esule eli alu pi pangisa siri, mi eco ru fe eridri R i.
Erizurisi (ii):Enze di silingi 2,820,000 fele dri mbo ru ri. Sende azini ndu ai le ‘diri ma kalani yo,efini si mi di silingi muzu musoro bazu drinia ri esu = R-2,820,000
Nazurisi (iii): mi ma ‘ba di musoro drinia 12%(mudri drini eri turu alu madria), efini musoro mini mu ofeleri ni di nga adri =12% x sende bani musoro bazu drinia ri.
B.’BA TUJARA NGAPI TUALU ‘DIYI
Ba musoro dileri ‘baa ‘ba ‘diyi ma alu alu ma dria ndundu de di yi awa silingi eyini esule tujara ‘diri ma alia ri ‘bo ombo silingi andra oko yini ‘bale tujara ‘diri ma eti e’dozuri vu si
Okozurisi (i): Mi oti silingi ma ombo ‘ba ‘diyi ni esule emurua ‘diri ma alia ri, Mi eco erini ru fe
R i.mi di nga silingi ‘diri ma ale awa ‘ba alu alusi ombo silingi andra eyima alu alu ni ‘bale e’doria ri vusi.
Erizurisi (ii):’badiri ma alulu alu ni dinga silingi sadisi 2,820,000 fele dri mbo ruri nze silingi ini esule emurua ma alia ri ma alia.
Nazurisi (iii):Midi vini nga musoro ‘ba diyi ma alu alu ma dria ri otii.
Amuti yi ecipi tualu robia ngazu diyi,amuti silingi ecipi tualu diyi azini amuti yi ecipi tualu aziba gamete vilediyi ma sende awale drozi yini nviria akua diyi ma ta mba pi ‘diyi
Okozurisi (i): Mi oti robia ma ombo amuti ‘dilediyini esule geri ndu ndu si dria, mi eco ru fe eridri R i.
Erizurisi (ii): Enze di vini robia amuti ‘dirini ayule jo kaniku amvu dileri ‘bazu padria ayuzaruri azita fe kpere kalitowi turualudria ombo robia mini esule elialu ri ma alia ri vusi
Lemimani ci kini robia mini ayule jo kaniku angu ‘diri bazu padriari ma ale ni nga ovu andrizaru azi’ba musoro tra pi ‘diyi dri omvele (uganga revenue authority ru ri i), efinisi mi di lu nga robia lu mini ayule jo kaniku angudileri bazu padria ri esu vule I adulesi.
Nazurisi (iii): Mi esu di musoro kalina turu alu dria (30%) ‘bale robia mini esule pangisa siri driari
Efini musoro ofeleri ni di nga adri kalina turu aludria paleru silingi bani ecozu musoro ba zu driniari si.
Mima robia esule pangisaa ri eco adri 6,000,000 eli alu ri ma alia,Robia mini ayule kaniku ezale aleniari eco adri :asikari aku ageyi tepi ri vuri(2,000,000),’Ba jo ale edepiri (500,000),jo ma rua afa i ezapiri edezuri (800,000) atua tipi andra sende mini e’dule banki a jo diri sizuri(800,000), mi oti di musoro mini ecole ofeleri?
Okozurisi (i):Mi esu robia mini esule pangisa si pari dria ma alia eli alu pi ri =silingi 6,000,000
Erizurisi (ii): Enze di silingi 2,820,000 fele dri mbo ru ri i.
Silingi =6,000,000 – 2,820,000
Le mima ni kililiru: silingi azi ndu mini ecole nzele ni yo.
Silingi bani ecozu musoro ‘bazuri ni di nga adri =3,180,000
Nazurisi (iii):Mi oti di musoro pangisa ma silingi driari pale ru mudridrinieri turu alu dria(12%)
Musoro =12% x 3,180,000 = 381,000.
Eka di vini ecetaa oru leru diri ayu dika i,Amos pi Robert be emurua alia tualu,yima emurua ma esele ovu eri na ni (2:3) efini
Amos ma silingi esule eli alupi ri nga adri eri towi dria (2/5), ecetaru 2/5 X 6,000,000 =2,400,000 ekile Robert ni nga eli alu pi ri ma alia esu ecetaru 3/5 X 6,000,000 =3,600,000.
Amos ngani musoro ofezu ku adisikuni silingi ma obo erini esuleri alini ‘bani fele dri mbo ru 2,820,000 ni ku .
Robert ni musoro ofe 12% X (3,600,000-2,820,000) =93,600
Amuti yi ecipi tualu robia ngazu diyi,amuti silingi ecipi tualu diyi azini amuti yi ecipi tualu aziba gamete vilediyi ma sende awale drozi yini nviria akua diyi ma ta mba pi ‘diyi
Amuti dile’diyi ka woro risi silingi esu milioni kalina(30) alenia milioni mudrini towiri yi ka esu engazu pangisa ma alia.silingi yini ayule angu ‘daleri ma alataa ‘bazuri ka adri (3,000,000), Angu ageyi tezuri ka adri (4,000,000), afa i ezapiri osuzuri ka adri (4,000,000).Musoro driniari ‘ba nga oti ‘dinile.
Okozurisi (i)Mi esu robia kampani di ni esule pangisasi eli alu pi ri =15,000,000
Erizurisi (ii) mi ma nze di silingi erini esule elialu piri ma alia ‘diri ma nusu dri mbo ru sende erini ezale kani ku ayule pangisa ‘diri ‘bazu padria ri ma tia.
Silingi mini ezale dria ri ni di nga adri =3000,000+4,000,000+4,000,000 =11,000,000
Fele dri mbo ruri ni di nga adri =50% X15,000,000 =7,500,000
Nazurisi (iii):mi oti di musoro pangisa dria ri kalina turu alu dria (30%)
=30/100 X 7,500,000
Musoro ofeleri di nga adri =silingi 2,250,000.