Enkwata Ya Bizinesi Ehikiire

Omu Uganda bizinesi nizikorera ahansi yomutindo, habwokuba abakuzikora tibaine bukungu, abandi tibakutamburiza mu mateeka.Eki kiretsireho bisinesi nyingi butahitsya Na mazarirwa gaazo agokubaaza!Bakama ba bisinesi

Add to Bookmarks
Please login to bookmark Close

MANYA AKATARE

Owa bizinesi / omushubuzi nayetanga kwetegyereza akatare Na ba kasitoma, ebyarikenda kukora kandi acumutirize munonga aha ba kompitita. Eki nikimuyamba omukusharamu bintu ki, ebyaine kureta aha katare nobundi buhereza! Ashemereire kukora rwisaki aha butare obundi hamwe Na makorero kukyendeza losi!

  • Manya ba kasitoma, ebyokukunda nebyorikwenda
  • Londa omurembe oguri omu butare, kandi abaase kwetegyereza ‘mucwe gwabanguzi, tekinologiya Na kompitishoni.
  • Alambure kandi ayetegyereze Amani nobunafu bwa bakompitita kumanya emigisha eri omukatare nokwahura omu buhereza.
  • Shwijuma obuhango bwa katare Na kyansi zoona eziriho omu ntasya neshohoza.
  1. PULANI YE BYESENTE

    Omuryeki, owa bizinesi ashemereire kumanya esente ezikwetangisa omu bizinesi, embariira eye byeshohaza kandi aha ku baasa kwiiha oba kweguza esente ezindi z’okwogyera omu bisinesi ka za looni, guranti. Ebikureteera bizinesi kukura kutambura nokukura mangu.

  • Yahura esente eza bisinesi neza we komuntu.
  • Londamu owubuhereza obwasente nka SACCO, Mikorofanasi oba Banka yoona eyo bushubuzi!
  • Tamaisho aha bintu ebimwe ebi bisinesi erikwenda, nkora ebirubirira by’sente kubihikiriiza!
  • Nkora bageti erikubasika omu maani gentasya yaawe kwehara amabanja
  • Biika sente kandi okurakurane sente eziri kurung’ omutasya
  • Londa sente kwogyeramu kyayetangisa, kuruga omu za looni za Banka eziina eshashurwa nungi, kandi ogyezeho’gikozese gye.
  1. MANYA AMATEEKA GA BISINESI NE BINDI BIRANGIRO

     Nikikuru kumanya amateeka nezindi ndangiriro ezi kutambuza bizinesi. Ebi nibiyamba bisinesi kutambula, taine mishango, ekakuma eziina netambula nungi.

  • Bisinesi aine kuhandikisibwa omugitongore kya Uganda Registration Services Bureau (URBS).kandi efuune satificati ya registration ninga satificati ya copareshoni yaaba eri kampuni.
  • Etungye Tini namba aya ekitongore ekikuhoza omushoro za revenue obwe ari kuza ‘ha mukutu gwa’ makuru nigashi webusiti. Mukama wa bizinesi nabaasa nokutayayiira za ofiisi zaabo. Teera esiimu ya busha 0800117000/080021700
  • Fuuna Trading license kurunga omu KCCA ninga local govermenti erikwikiriza kutambuuza bisinesi omu kicweka.
  • Nakyo nikyetegyesa kukyebera Na kitogore ekikubiriza kubaasa kuhabuura

Ekikuuru

Okwehankiikisa aha mishoro noyetanga:

  1. Omuntu; edangamuntu ne bikwetagisa nka pasipoti, Employments ID, drivers licence
  2. Kampuni; satificati ya incorporation Na TINS hamwe for Na fomu 7
  3. OKUKORA NO KUBIIKA RECODI ZA KAMPUNI

Okukora recodi za bizinesi nakyo nikikuuri ahakuba nikihereza ekishushani, aha ntambura ya bisinezi, esente ezentasya, ebintu ebiguziirwe, ne shohoza byoona!

Eki nikiyamba okumanya amagooba agakoziirwe kandi nokukoragye bisinesi yoona!

  • Fuuna rwiciti kurunga owa sapulaya, buri wagula ebintu!
  • Hereza rwiciti ba kasitoma buri waguza ekintu kyoona!
  • Handiika eshohoza yoona bisinesi, kandi obiike recodi yoona y’abakozi
  • Biika recodi zoona ezirikworeka omushoro ogushashwire URA

 

Ebikuru omu kubiika ebitabo

  1. Nikikuru kubiika ricodizi zoona za bizinesi ne ntambura yaayo omu rurimi rwo’ rujungu, kwonka noyenda kukozesa orundi rurimi onhandikiira kamisona nakuuha oruusa!
  2. Biika ricodizi omumyaka etaano bwanyiima yo bwire bomushoro bibaase kukwatagana nyetsya!
  3. Ricodizi zishemeire kubiikwa ne ifomeshoni yoona erikukwata ha bizinesi

Aine kuba omuring’ ogurikwetegyerezibwa ebase kuhindurwa kubiikwa omubukungu (Record Format)

  1. Handiika orukushaba oruusa, no kworenga enshonga owa KAMISONA

WAABA NOYENDA KUBIIKA RICODA omu rurimi orundi rutari rujungu.

  1. Ricodi yaaba eri omu rujungu noza kushabwa Kamisona oshashuriire omuvunuzi kubiita omu rujungu!

Ekikuru

 

Omuhendo gw’e bitabo ebibikiire gushemeirere kwigana na sayizi ya bisinesi! BISINESI EZIINE sales so mwaka ezi kurega miriyoni 500 shemeire kuba ziine ababazi be bebitabo.

  1. HIKIRIZA EBY’ETANGO BYOKUSHASHUR’OMUSHORO

Nikiyamba okwetegyereza emushoro gwaawe, kandi okagyezaho okakyendeza amabanja. Eki nikyombeeka omusinji gugumiire omukushashure omushoro no kuhikiriiza amateeka g’omushoro.

  1. Yehandikiise’ha moshoro

Yehandiikise kandi ofuune Tin ya URA, egi ain’ enamba eikumi kandi nenkora nka akawuti y’omuhi w’mushoro. Nekozesibwa aka dezinte kandi neyamba URA kuhurizigana na kasitoma byayo!

Buri muntu wena aine bizinesi omu Uganda kandi arikufuuna entasya ashemeire kukora eki. Tin neye nkomuntu kandi tihariho ondijo. Tin neyabusha, URA tekugiguza sente yoona.

 

Okutunga tin nikiyamba ebi;

  • Okutwara no kutasyamu ebyamaguuzi no buundi buhereza’ mu Uganda!
  • Tin nekuyamba kwihayo za rifandi ezakuba zihikiire aha akawuti yaawe.
  • Kufuna looni za Banka eziri aha eiguru ya miriyoni 50 shiringi.
  • Kutunga license yokushubura kurunga omu bitunga bya gavumenti.
  • Kuhandikisa emotoka yaawe.
  • Kukozesa ebyampa byemataka agari aheiguru ya miriyoni 10 (eikumi) shiringi.

Tin n’okitunga ota?

  1. Tin neyaho naho eya individual (omuntu)
  2. Zaaha mukutu gwa URA niga Webusayiti http://ura.go.ug, aha peegi yókubanza onyinge ‘Get a TIN’
  3. Aka kabiri nyinga ‘Instant TIN APPLICATION’
  4. Aha Instant TIN Application peegi, nyinga kushaba for an instant TIN
  5. Aha pegi ya TIN Registration, londa individual ka kategori
  6. Taamu enamba ye densite (NIN), Entasya, and aduresi y’omwanya aho kurara ninga kukorera! Emyanya yoona erimu katonyeza ka red

Niteeka kugijuuza

  1. Nyinga ‘submit application’ waheza kworeka gutori roboti.

Ekikuru

Entasya yaaba er’ omukozi w’muriimo, omukoseza oba mukama we niteeka kworekaTIN ye! Eya bizinesi eyine ebiri byokuhandikwa, eiziina, ne nini mba nibyetangisibwa! Waheza kutamu ebi, notunga TIN Ahonaho naka satificati

Aha mukutu gwa URA-ogwa Webusaiti

  1. Zaaha webu -htps//ura.go.ug
  • Yihaho fomu ehikiire eyo kwehandikisa kwaba individual Na kampuni!
  • Bijuuze obigarureho aha mukutu.
  • Puritinga kandi, oteho sayini, nebihandiiko ebindi obiheyo aha ofiisi za URA
  • Tunga akanologemeti notisi erikworeka tin erabiiremu!

 

  1. Okutamu za ritani omu mazooba gaazo agahikiire

Egi Ni fomu ahairwe Kamisona, eri omuhi w’mushoro kutamu atasya ye y’omwaka

Gwe bye sente. Omuhi womushoro nahebwa omugisha kwejwijuma komuntu (self-assessment) omu bya sente then akaha report ekitogore kya revenu. Waheza kuhandikisibwa aha mushoro ogundi gutari ogwa PAYE nomukozes’ omwe, notekwa kuguma notamu ritani buri mwaka gwoona ogwebyesente. (Financial year). Oba tax period obwiire ritani obweri kwetangiisa omu mateeka.

Tax period/obwiire ba ritani, obu nibwo ekitogore kya revenu kikuba kitegyereize omuhi w’mushoro wena kutamu ritani, nabaasa kuba omwaka, okwezi niga week!

Due date nobwiire obukushembayo’ mu kutamu egyo ritani. Obwiire obu bwahwaho otateiremu, no vunannwa amagooba nenkaasi!

Ritani nizitebwamu… onurayini orikukozesa sisitimu y’etax (e tax system)

 

Ritani

Obwiire/periyodi

Income tax

(Omushoro gw’tasya)

Notekwa kutamu ritani ya periyodi ahari entasya eyo kutekateka kutunga omu mwaka.

i)            Non-individual/kampuni

Oshemeire kutamu ritani ebiri y’ etebereza ah’izooba eryaha muheru omu myezi mukanga omu mwaka gwesente, nigashi omwaka gw’byesente gutakahwaire.

ii)          Individuals/omuntu

Oshemeire kutamu ritanizi eina (4)  etebereza/provisional aheizoba rya hamuheru

Kwa kashatu, okwa mukanga, okwa mwenda, oba ‘kwikum nebiri. Omu mwaka gw’ ebyente

 

 

Notekwa kutamu na fainilo aha mwezi ogwa mukanga otakurengamu, omwaka g’ebyesente gwahwa.

 

Ekikuru

Esente eziregiire miriyoni 500 shiringi omu mwaka neizetangiisa aba audit abaheire oruus’ omu Certified public accountants of Uganda.

 

 

VAT/viyeti

Za ritani za viyeti neza buri kwezi, buuri 15 byomwezi

Ogukukurataho.

PAYE

Notekwa kutaho ritani y’mwezi buli 15 ogurikukurataho

Excise Duty

Notekwa kutayo ritani y’mwezi buli 15 ogurikukurataho

Withholding

Gavumenti netegyereza buli muhi w’mushoro kukora withhold’ yabanagura asseti ya bizinesi niga ari kushashurira obehereza bwoona obukungu! Ezi nazo neza buri 15 okwezi okurikukurataho.

Ebindi

Buli ritani aine kutekwamu omu mateeka gwe byo mushoro.

 

Ekikuru

  1. Ritanizi zoona ziine okutebwamu ‘mateeka, kandi ‘rikuremwa, Kamishona namuha omuyabi owari kushashura,
  2. Amateeka nigaikiriza emwe yemyezi eshatu kwabo aba kuruga omu mahanga g’aheeru kureet’obuhereza omu Yuganda ba kubuha abatari bahi ba mushoro.

 

  1. Okushashura ‘mushoro omubwiire

 

Omuhi w’mushoro wena noyetagwa okushashura amabanja goona kandi karamu za ritani omubwire, ekinikiyamba aha butafuna enkasi Na magooba aha eibanja. Eibanja ry’omushoro neibanja eri gavumenti.

 

Kamishona nabaasa kwirizayo ebiro byo kutamu ritani byanyima kwoka ebiro tibikuhinduka mu, kandi Na magooba nigeyogyera kurunga ‘ebiro ebyokushasura.

Esente nishashura ori kukozesa webusiti kuhandikisa ezorikwenda kushashura omu Banka (Payment Registration Number) ninga orikutunga Apu ya URA kurunga omu play store.

Obundi nobaasa kukozesa mobile money ori kunyiga *285#

 Ningashi obuhereza bwa pay way 

   

 

Emitendera y’okushashura

  1. Gyenda aha webusiti https://ura.go.ug kandi ha homu peegi, onyinge make Payment.
  2. Aha menu, aha mukono gwbumosho, reeru onyinge Generate payment slip, nyiga register payment.
  • Ahari payment registration nyiga peegi ;
  • Ahansi ya tax payer details ntaho tax payer TIN , eiziina ,disiturikti ninga tawuni

Ahari periyodi loda Tax period eyori kushashurira

Ahansi, basis of payment, ntaho applicable basis of payment.

 

  • Obundi ahansi ya payment details, londamu tax (omushoro) ntaho na periyodi y’omushoro.
  1. Ahari load periods, tamu periyodi eyo kushashurira, and haza onyinge Add period!
  2. Tamu esente zokwenda kushashura
  3. Ahasi ya payment methods, tamu ebigambo ebiri omukishushani, Hanyiima nyiga Accept and register.
  • Bwomala kutekamu, the payment registration slip will be generated

Noza ku printinga’kapapura ako ogyende oshashure omu Banka.

Ekikuru

  1. Revenu ninga ba staff tbarikukwata sente omu kashi
  2. Omuhi w’mushoro ashemeire wiziholidinga omushoro oguri kwetangisa.
  • Nikirungi okukora plan aha mushoro gw’oine kushashura omwaka guri kuhandikisa kurugiriira ahaguhweire.
  1. Tayayiira ekitebe kya URA kyoona ekikurihaihi, obuuze buri kabuuzo
Add to Bookmarks (0)
Please login to bookmark Close
Skip to content