CENTE PA LATIC MA PE KI NGOLO MUCORO IKOME (lim ma mucoro pe gingolo ikome)
LOK MA KIGONYO MA PIGI TEGU
Latic:
Ngat ma tiyo tic pa ngat mukene ci kicule pire.
Tic
Tic gang tic onyo I dog tic pa lwak moo keken
NGO MA PIRE TEK ME NIANG I LOK KOM CENTE PA LATIC
Cente pa latic kinongo ki ikom jami magi kit ma cik cimo kwede
Niang ni: jami eni ki acel acel onyo ka kitoro gi kacel doko cente mucara
JAMI MA LATIC NONGO MA PE KIKETO IKIN CENTE MA OMYERO KI NGOL MUCORO IKOME (KI IYE)
Cente ma ginongo inge weko tic onyo Pencon: Cente man pe ki ngolo mucoro ikome.
Cente ma kitiyo kede ilok me ot yat: Cente ma ki miyo me wot i ot yat onyo ma ki dwoko bot latic ma kong otiyo ki cente mamege i ot yat.
Cente ma kiculu ma nongo peko onyo twoo pud pe otime wek okony kace otime i anyim, onyo Incuaren: Cente ma won tic moni ma cik yee bote me culu mucoro oculu pi latice onyo jo ma en gwoko gi.
Cente ma kitiyo kede ma lube ki dog tic moni onyo opic moni: Cente ma kimiyo me konyo dog tic, onyo cente ma kidwoko bot latic ma nongo en kong otiyo ki cente mamege me tiyo tic me opic.
Cente me cam/gin amata ikare me tic: Wel cente me cam onyo gin amata ma kimiyo ki lutic ma rom aroma i kabedo pa won tic onyo ma kitiyo kede ma kawang won tic.
Cente pwoc me ywee ki idog tic pi ngat ma mwaka mamege dong oromo weko/bwoto tic: Cente ma won tic jogo bot latic me amiya ikare ma en dong bi weko/bwoto tic wek okonye inge bwoto tic (Cente ma latic aye miyo gire kingolo mucoro ikome).
Bedo ki twero me poko cente ma kampuni kelo pien iculu cul mamite onyo ceya (share): Wel me twero me nongo cente apoka onyo ceya (share) ma latic moni nongo ite yub ma lutic ginongo kede twero me nongo cente apoka.
Mucoro ma kiculu bot luloc me kabedo moni kama lutic gitiyo iye: Man kong kikwanyo woko manongo pud pe kiribu wel mucoro ma myero kicul.
Jami mabeco mukene ma lutic nongo: Kit jami mukene mabeco ma lutic ginongo ma wele idwe acel pe oo 10,000/=.
Cente matidi me acaki: Cente 235, 000/= me acaki tongo mucoro pi dwe acel pe kingolo mucoro iye pi lutic ducu ma gibedo abeda igang tic mamegi.
Jami mabeco ma inongo ka kijuki ki idog tic: pacent 25 ma lutic madong gutiyo pi mwaki 10 i kampuni moni nongo ka dong gitye kaweko tic.
Cente me wot iyo malube ki tic: Wel cente ma won tic tiyo kede me kelo latic moni ki ilobo mukene me bino ka tic i Uganda malube ki miti pa won tic. (Man time pi jo ma pe gubedo anywali me Uganda)
Cente ma kimiyo me konyo tic onyo alawen/cente ma ki dwoko bot latic inge en kong tic ki cente mamege me tiyo tic pa won tic: Man obedo wel cente kikome me pango kabutu, giwot, cam, gin amata ikare me tic.
Dong watyeko niang maber ni kit wel gin mo keken ma won tic miyo makome bot latic kikwano ikin mucara ma latic moni nongo
Man obedo jami me konyo dog tic onyo konyo latic ma latic gamo atir ki bot won tic onyo bedo tye me konyo latic kadi bed nongo en pe ogamo atir malube ki tic ma con, tic me kom kareni onyo tic ma obibino anyim ma pe bedo kontrak. Jami mabeco magi itwero nongo ne ki bot won tic, dano onyo dul mo ma gitiyo pi won tic onyo dul ma gitiyo kacel ki won tic.
Jami ma cik yee ni kitwero ngolo mucoro ikome makun nongo pe cente tye iye jami magi ikin mukene mapol ataa:-
Apoka poka ikom magoba ma bedo iwi lim malube ki cik kacel ki malube ki kit macalo cente adena makelo magoba bedo kede.
Jami mabeco ma latic nongo ikare me tice pe aa ki bot won tic keken. Twero bene aa ki bot dul ma gitiyo kacel ki won tic onyo kitwero miyo bot ngat ma gingene ki latic.
Jami mabeco ma latic nongo kitwero waco ni en onongo malube ki tic:
Ka jami magi (gin enoni) won tic mamege aye ma omiye, onyo dul mo mapat aye ma omiyo bote malube ki yub pa won tice onyo dul ma tiyo kacel ki won tice aye ma omiye.
Kit ma kiribo kede jami mabeco ma latic nongo ki bot won tic malube ki dul (3) me cekcon 19 me cik malube ki culo mucoro bedo kit man.
(20% x A x B/C) – D. kun,
Labole ka kampuni culu lagwok poto pa latice sh. 150,000 pi dwe acel, kun nongo latice miyo sh. 20,000 pi dwe acel, kony onyo gin maber ma latic meno nongo ki bot kampuni obedo Shs. 130,000 (150,000 – 20,000). Ento ka latic pe omiyo cente mo keken bot lagwok potone ci kony onyo gin maber ma latic meno nongo ki bot kampuni obedo sh. 150,000.
Labole, ka cam kimiyo pi nino 26 idwe acel, kun nongo cam me nino acel acel tero Sh. 3000, dok bene latic pe ojogo cente mo pi cam man matwal, ci jami maber ma kampuni otimo bote bedo sh.78,000 pi dwe acel (3,000 x 26).
Kakany dong, kom ricit me cul ma kitiyo kwede me kubu pii onyo mac man aye dong kitiyo kwede me niang wel cente me kony onyo gin maber ma won tic otimo bot latice kun kikwanyo woko wel cente mo keken ma latic omiyo me konyo kubu mac onyo pii kama en bedo iye kace inen en oculu gin mo.
Labole: Ka won tic omiyo bot latice cente me adena me culu kwan maromo sh.400,000; cente me adena me kom ki kitana maromo sh. 500,000 ki cente adena me jami mogo calo cinema maromo sh. 300,000 kun nywalo magoba me 10% ikom dwe acel acel kun nongo magoba ma nywal malube ki cik obedo 15%, gin maber ma latic man nongo obibedo Shs. 60,000 (cura ne kitimo kit man. 1,200,000 x 15%) – (1,200,000 x 10%) = 180,000 – 120,000.
Labole: Idwe me acel imwaka 2013, latic mo onongo tye ki banya me acula i bank maromo sh. 300,000. Won tic omoko tame me culu latic man mucara mamege ma opong inino dwe 31.01.2013 kun gumoko tamgi pe me kwanyo cente man ki ikom mucara mamege dong matwal. Pi man, latic meno onongo kony onyo gin maber ki bot kampuni iwel me sh. 300,000 pi dwe me acel. Man omyero kimed ikom cente mucara ma odonyo ijaba mamege idwe meno.
Labole: Kampuni omiyo mutoka ma wele tye sh. 5,000,000 bot latice in dwe me ariyo imwaka 2009. Latic meno kipenye me culu sh. 1,000,000 pi mutoka meno.
Latic man onongo kony onyo gin maber maromo million angwen idwe me aryo imwaka 2009. Man omyero kimed iwi mucara ma odonyo ijaba mamege idwe meno.
Labole: Kampuni culu latice mucara maromo sh. 3,000,000 pi dwe acel, cente me wot iyo maromo sh. 300,000 pi dwe acel ki cente me ot yat maromo sh. 200,000 pi dwe acel. Kimiye ot pa kampuni ma wel me pangone ki iwel me cuk obedo sh. 600,000 pi dwe acel kun en culu sh. 50,000 pi dwe acel.
Gin maber onyo kony ma latic man nongo ki bot kampuni obedo wel ma kikwanyo jami magi ki i iye:
KIT MA KINONGO KWEDE MUCORO MA ICULU MALUBE KI MUCARA MA IGAMO.
|
MUCARA MAMEGI MA KINGOLO MUCORO IYE DWE ACEL ACEL |
WEL CENTE MUCORO |
|
Ma pe kato Shs. 235,000 |
Pe kingolo gin moo |
|
Makato shs. 235,000 ento pe kato Shs. 335,000 |
10% me cente ma otyeko kato ki iwi Shs. 235000 |
|
Makato shs. 335,000 ento pe kato Shs. 410,000 |
Shs. 10,000 med ikom 20% me cente ma otyeko kato ki iwi Shs. 335,000 |
|
Makato Shs. 410,000 |
(a) Shs. 45,500 med ikom 30% me cente ma otyeko kato ki iwii Shs. 410,000 (b) ka inen wel cente ma omyero kingol mucoro iye kato shs. 10,000,000 pi dwe acel, ci dok pacent 10 mukene kingolo ki iwi cente ma otyeko kato ki iwi shs. 10,000,000 |
WINY MABER: Pi lutic ma pe gibedo igang tic mamegi, gin pe kingolo iwi gi acaki cente me ngolo mucoro (Shs 235,000); pi man, iwel mo keken malube ki wel ma kingolo iye mucoro, med shs. 23,500 onyo (10% me 235,000)
KIT MA KINGOLO KWEDE MUCORO IKOM CENTE MA LATIC MONI NONGO PI TIC MA EN TIYO KAMONI PI CAWA MANOK MA EN ONONGO.
JAMI MA WON TIC OMYERO OTIM
Cik malube ki culu mucoro ikom cente ma ngat moni nongo otito ka maleng jami ma won tic omyero otim kit macalo ki cimo gi ma cekcek piny kany ni:
Kwanyo cente pa latic wek odong bote: Won tic omyero okwany wel mucoro ma opore ikare ma nongo en tye kaculu latic mamege ma myero ocul mucoro.
Cwalo cente bot dul ma jogo mucoro: Won tic omyero ocwal cente me mucoro pa latice ma odong boteni bot dul ma jogo mucoro ilobo man ma nongo nino dwe 15 me dwe malubu pe okato.
Nyut atir kamaleng: Won tic omyero onyut atir kamaleng bot dul ma jogo mucoro ilobo man wel cente mucoro ma en otongo/ongolo ki bot lutice dwe ki dwe.
Gwoko rekod pa lutic maber: Won tic omyero ogwok rekod pa lutice maber wek ka URA mito ngiyone gunong tye pi mwaki abic (5) ocito kwede malo/anyim.
GIN MA LATIC OMYERO OTIM
Kace in igamo cente onyo mucara ki ikabedo ma kato acel, ci omyero ipong ritan mamegi itum mwaka kun itucu kamaleng bot dul ma jogo mucoro:
TWERO PA LATIC
Latic acel acel:
Pi man omyero obed miti pa lacul mucoro me pongo ritan pi cente ducu ma donyo ikicaa onyo jaba mamege kace inen en tye ki katic onyo jami mapol ma kelo lim icinge. Pe tye ngat mo ma en twero nongo mit me cente adwoka bote manonge ka en oculu mucoro makato wel ma mite woko kace dano meno pe otucu kamaleng wel lim ma donyo bote kong mukwongo
Won tic mo keken ma en pe kwanyo mucoro dong cen ki iwi lutice me acwala bot dul ma jogo mucoro malube ki cik omyero ongee maber ni en obiculu mucoro magi ducu pire kene kacel ki pwod malube ki tic man med ki magoba ma cente meno onywalo pi kare meno ducu.
Ento won tic gire cik ye bote me culu kawang cente mucoro man ki bot latice, ka mito, ento omyero pe okwany magoba onyo cente ma kingolo me pwod