VAT obedo misolo ma dhano chulo makonyang I gikpiny ma go onyiewo aora. Iketho ri gikpiny m’omediye chwe wok I Timo tundo woth gine kitana. I Uganda VAT bedo I gi’ma ngat m’ondikere chulo Timo, gim’owok wiloka. Nyaka megi m’odyer nyakare ama kibediye.
Ndikirok ri VAT nyalo bedo ma nya miyirok kosa ma pa chik.
Kinen I dwe adek nyatoro oti. o mitan ma ber obediye misolo aka gim’owok m’ongoye VAT kalo milion 37.5, ngato ripo ndikirok ri VAT. kosa kinen ngato ongeyo ma ber ni I dwe adek ma le bino yo wiye limo wok i mitan pere le kalo milion 37.5, go ripo ndikirok ri VAT.
Ngat ma mitan pere kikal milion 37.5 I kis dwe adek kosa milion 150 I dwe 12, won nyalo miyrok to ndikere ri misolo. Nger ngato ripo thango kamaler ri URA kama mitan pere nitye I’ye, nyalo Kuro ma ber thene thene ma mitan aka obedo ngat’otire.
Medo Timo Kwan ma VAT kinen chwe ma gim’owodhi ongeyo I’ye lero.
VAT ma bedo I lim kosa kony ma chwe mere kinyangere i’ripo kwano chungo kwong Nger ma katale mere nitye gine wok I hongo ma tero I mitan paka wilo gikpiny, much Kodi gikpiny megi ma dhano won oro.
EFRIS obedo ryeko manyien m’olony ma mitan oro ma poko e-risits gi e-invoyses I sawa ma ripo. Jo chul misolo jye ma Jo ndikere ri VAT Jo ripo oro EFRIS ma poko e-invoyses RI joma nyiewere bongi jo. Bende Jo ripo nwango e-invoysi wok bongi joma kelo ri Jo gikpiny. Kwanyo woko jomeginma joko ndikere ri VAT Jo ripo wodho e-risits.
VAT I ketho iy 18% kosa 0% I kis madala ma lim kosa kony ma ber okethiye misolo wok I chakrok tundo I choro. Kis Ja mitan m’ondikere ri VAT ripo nwango chwe Ka nende oasa medirok.
Ngata nyiewo I chow (Ja mitan ma kondikere ri VAT) Ongoye chwe ma go nwangi aka ri ameno go ripo chulo misolo. Me nyutho ni gi’ma ber otundi rin I dhiro rin aka gi’ma ber okadhi ri adhum I choro ri URA paka onyuth piny Ka:
|
Ratit |
Welo m’ongoye VAT |
Rapor ma VAT |
Thotho ma VAT |
Welo ma VAT nitye iye |
|
Nyiewo |
1,000/= |
18% |
180/= |
1,180/= |
|
mitan |
1,500/= |
18% |
270/= |
1,770/= |
Goyo kwan
VAT arwaka Ugx.270 kwanyo woko VAT aketha Ugx.180
Ri ameno, Ugx.90 ama Ja mitan chulo URA
Kinen Ja mitan Timo kis gi’moro sano oro EFRIS, Kwan ma Malo no otire. I sawa ma choro paka mitan owotho ri URA, Ja mitan medo nyaka kikangasa gi ridho ni gim’ondikere otire.
|
KN |
kibenga |
Girachula |
|
1. |
Bedo mikindikere, ngado woko ndikirok, weyo mikimiyo ngeyo ri komishona I wirok ma ndikirok kosa I giman. |
i. Girachula ma kikali Shs. 3,000,000 kosa twech ma kikali oro auchiel kosa jye jye kinen kibenga otimere minyo i ngeyo kosa I kwiya. ii. Girachula ma kikal Shs. 1,000,000 kosa twech ma kikali oro aryo kosa jye jye k’otyek thumb banja i kibenga megi. iii. Ngat ma Ber ondikere ri misolo to bedo makotimo ameno, ripo chulo welo misolo mogoy diryo I hongo m’odong ma go kondikere. |
|
2. |
Failure Weyo mikiyiko gim’otimere I mitan I ndelo ma mitere. |
i. Girachula ma kikal Shs. 2,000,000 kosa twech ma kikali oro auchiel kosa jye jye ka nende banja otyek ridho. ii. Ngat ma Ber owodhi I Lero paka mitan obedo, to bedo k’itimo ameno, ripo chulo misolo ma kalo Shs. 200,000; kosa chwe I rapor ma 2% kis dwe chowo hongo ma go k’otimo paka Ber obedi. |
|
3. |
Bedo miny’ingeyo kosa i kwiya ni Ber i Kuro thene thene ma mitan |
Girachula ma kikal Shs. 2,000,000 kosa twech ma kikali oro auchiel kosa jye jye kinen banja otyek ridho. |
|
4. |
Kwero chulo misolo ma fwodi ndelo kosa I ndelo ma ber i’chul’iye. |
Girachula ma misolo I rapor ma 2% |
Kwedirok
Wach me oyik ma miyo ngeyo gi kony ri Jo chul misolo mawan. Kiripi oro ka Moro jye pa chik. Aka fwodi obedo gi’ma inyalo wiro chungo kwong piido gi tel ma mako misolo.