Ebyenjigiriza kwe kugabana amagezi, obukugu n’enneeyisa, okuyita mu kusomesebwa okuyita mu masomero n’amatendekero (formal education) wamu n’okuyita mu mbeera y’okusomesebwa awaka (informal education). Mu Uganda, okusomesebwa mu masomero n’amatendekero kukolebwa amasomero n’amatendekero okuyita mu pulayimale, sekendule, amatendekero g’ebyemikono ne zi ssettendekero oba University.
Ebyenjigiriza kwe kugabana amagezi, obukugu n’enneeyisa, okuyita mu kusomesebwa okuyita mu masomero n’amatendekero (formal education) wamu n’okuyita mu mbeera y’okusomesebwa awaka (informal education). Mu Uganda, okusomesebwa mu masomero n’amatendekero kukolebwa amasomero n’amatendekero okuyita mu pulayimale, sekendule, amatendekero g’ebyemikono ne zi ssettendekero oba University.
Abatuusa obuweereza bw’okusomesa n’okutendeka abayizi mulimu:
Amasomero n’amatendekero ga gavumenti
Gano gasuubirwa okusasula ebika by’omusolo bino wammanga:
Amasomero n’amatendekero g’obwannannyini
Oluvannyuma lw’okwewandiisa, amasomero n’amatendekero galina okugoberera obukwakkulizi bw’okwewandiisa okuyita mu bitongole eby’enjawulo okugeza:
Nyiga wano fokumanya ebisingawo ku byetaagisa okwewandiisa ku musolo
Ng’omuwi w’omusolo, olina eddembe lyo ku nsonga z’omusolo. Kyokka era olina obuvunaanyizibwa bw’oteekwa okutuukiriza.
Eri amasomero n’amatendekero ga gavumenti.
Amasomero n’amatendekero g’obwannannyini
Omusolo ku nnyingiza
Omuntu yenna atuusa obuweereza bw’okusomesa eri abantu ateekeddwa okwewandiisa ku musolo ku nnyingiza. Omusolo ku nnyingiza gukola kw’abo bonna abalina ennyingiza omuli abantu ssekinnoomu n’amakampuni.
Omusolo ku magoba. Omusolo guno gusasulwa kkampuni ku bitundu 30 ku 100 (30%) ku magoba agaba gakoleddwa.
Emiwendo gy’omusolo ogusasulwa abantu ssekinnoomu banna Uganda ku nnyingiza
Nyiga wano okumanya omusolo ogusasulwa abantu ssekinnoomu ku nnyingiza
Omusolo ku nnyingiza y’abakozi oba Pay As You Earn (PAYE)
Any person dealing in education services business and offers employment is required to be registered for Pay As You Earn (PAYE). This tax can be withheld from both teaching and non-teaching staff who earn above UGX 235,000.
Weetegereze: Buli mukoze ateekeddwa okwewandiisa ku musolo n’afuna ennamba y’omusolo (TIN)
Nyiga wano okumanya emiwendo gy’omusolo ogusasulwa abatuuze n’abatali batuuze ba Uganda.
Omusolo gwa Withholding tax guggyibwa ku baguza amasomero n’amatendekero ebyamaguzi oba obuweereza
Omusolo guno gwe gumu ku bika by’omusolo ku nnyingiza era kuwoozebwa kw’abo abatuuza obuweereza oba ebyamaguzi eri amatendekero oba amasomero. Kino kiba bwe kityo eri oyo yenna asasulwa ensimbi 1,000,000 era ng’ebintu 6 ku 100 (6%) olwo ne gusasulwa eri URA.
Weetegereze: Buli atuusa obuweereza oba ebyamaguzi ateekedda okuba nga yeewandiisa ku musolo n’afuna TIN.
Nyiga wano okumanya ebisingawo ku musolo gwa Withholding tax.
Omusolo gwa VAT
Weetegereze: Obuweereza bw’ebyenjigiriza tekuggyibwa musolo gwa VAT. Kino kitegeeza nti obuweereza buno teri musolo gubuggyibwako, ekitegeeza nti nnannyini ssomero oba ttendekero teriteekeddwa kwewandiisa ku musolo guno.
Nyiga wano okumanya ebisingawo ku musolo gwa VAT
Ennyanjula oba litaani eno essibwamu nga litaani endala ez’omusolo ku nnyingiza.
Nyiga wano okumanya ebisingawo ku ngeri y’okussaamu ennyanjula oba litaani.
Oluvannyuma lw’okussaamu ennyanjula oba litaani, osasula omusolo oguba gulagiddwa mu litaani eyo ng’okozesa enkola ez’enjawulo okugeza bbanka, mobile money, VISA, EFT, RTGS, Mastercard, USSD code (*285#) n’enkola endala zonna.
Weetegereze: Nsalesale w’okussaamu ennyanjula oba litaani y’omu n’ow’okusasula omusolo.