ESHOBORORA Y’EBIGAMBO EBIRIMU
Emiringo gw’emihendo/ Customs valuation.
Ogu nomuringo gumwe customs obwe kutaho emihendo n’mushoro aha bintu ebya magunzi ebikutaha omu heihanga kurugirira ‘ha buguzi no mugasho gwabyo.
Omuhendo gwa customs
Ogu omuhendo gwa customs ogugyerekirwe gubasiise ebigyedererwa n ‘eshoroza yömushoro gwebintu ebiri kutaaha omu eihanga.
Ebyamanguuzi ebikwija omu’hainga biri kukozesa egaari y’omwika n’ebindi birikurabir’ maizi, emishoro neb’ erimu’ emihendo eshashurirw ebintu, esente ‘zishashwirwe ishuwaresi n’entambura. (Cost+insurance+Freight).
Emishoro ey Advarolem
Égi ne mihendo n’omushoro ogu shashwirwe kurungirira aha muhendo gwe bintu ebiretsirwe nigukiira kworekwa omu bicweka bya pasenta (%). Egi egyereka neyahukana ahar egy’ emihendo eri kurungiriir’ kumpima ebintu ebimwe omu numba, oburemeezi, obwingi Na maani!
Egi nayo nebaasa kuba egyereka erimu advalorem, n’endiijo emihendo nkey ‘emyenda, 3.5 kilo ninga 3.5% buri kiri ah’iguru, okusharamu nikiringirira aha kilo eziri ahaiguru yenzo kilo! Emihendo! Emihendo negyereka ya customs omu Uganda erikwihwa aha bintu ebitari bimwe Na bimwe, nekirwa kuhandikwa omu katabo ka Uganda Gazzette buuri mwaka gwe bye sente.
Emiringo y’emihendo eyi bakuta ‘ha ebintu ebikureteera omu eihanga.
Hariho emiringo mukanga (6) eyensi yoona omu kugyereka emihendo ne mishoro ye bintu ebiri kutaaha omu eihanga, ebi byoona birambikiire omu mateeka nga World Trade Organisation. Ezi nizikozesebwa kurugirira, nko kutwayurekwa eri gulu (advalorem).
Ekikuru
Egi yaaba etari kubaasa kukora endiijo neza kugyezebwaho kutunga omuhendo gwébintu bya kasitomuzi.
Customs ne taho emihendo eri kukozesa mesadizi ahaiegulu nigashi agandi makuru agashemereire!
Ebiri omu mihendo ya customs.
Emihendo ya Customs eri ebi.
Sente ezindi ezi kweyongyeramu omu mihendo gya Customs.
Enkoragana eya East African Community EACMA ne ndambikka yaayo, nengira NGU ebishare ebindi ebiri kweyongeramu ‘omu mihendo gya customs aha bintu nobundi buhereza, zaaba zitari sente eza shashurirwe ebintu bikunza omu eihanga, zishemereire kwogyerwaho! Ebi ebishare ne mihendo ya customs harimu ebi;
Esente zo kukoma no kusiiba ebintu ebikunza obuseri bwa mayanja! Oteiremu ebikozesa, ezo bukozi ebi byoona niba biri omu mihendo egigyerekire omu customs
Okushashura nikurugirira, okubeikirizaine omu ndagaano y’okushashura, kwonka omu kushashur’omushoro, ezo esente za heeru nihindurwa ziza omu shiringi, bakukozesa ‘bu tundu tundu obwo kuhanisa sente omu Uganda.
Okubaar’ emishoro y’ebintu ebikutaaha omu’eihanga.
Obutundu tundu bw’kuhaniisa!
Ekyokureberaho
Lubereto akareta ‘motoka omu ‘eihanga ya bizinesi nkuru omu nyanka mwenda, dola 200, ayashashura 200, ya dola omu ishuwarensi, Na 300 dolla zokutambuza ‘bintu kuhiika Mombasa. Kandi ezokuhaniisa omu Uganda shiringi ni 3600 shs.
Sitepu I
Omuhendo=sente eziguziire+ishuwarensi+okutambuza
=2000+200+300
=2500
Sitepu II
Omuhendo=omuhendo X ezokuhaniisamu
=2500X3600
=9,000,000
Sitepu III
Taamu omushoro.
Ogw’okutatasyamu (Import duty) 25%, Viyeti=18%, Wiziholidingi=6%, ogw’obutunde (Environment levy=50 %( hakuba emotoka yamala emyaka 9 enkoziire), Gw’ebyombeko (Infrastructure levy=1.5%)
Okubaara
Ogw’kutasyamu ebintu (Importy duty)
25% za 6,250,000
25/100X9, 000,000
=2,250,000
Wiziholidingi
6% ezo Omuhendo
6%X9, 000,000
6/100×9, 000,000
=540,000
Egw’eitaka (Environmental levy)
=50% ezo’ muhendo gwa customs
50%X 9,000,000
=50/100X9000000
=4,500, 000
Ogw’ebyombeko (Infrastructure)
=1.5% ezo ‘muhendo gwa customs
=1.5%X9000000
=135,000
TOTAL TAXES
=Importy Duty+ VAT+ WHT+ Infrastructure Levy Environmental Levy
+2,250,000 +2,025,000+ 540,000+135,000+4,500,000
=9,450,000
EGYEREKA Y’EMOTOKA EZIKUZIIRE:
Okurungirira aha ‘muringo gwo kusisikara no kucweka kw’ ebintu ebikuziire, aba customs ni bashang’buziibu bwingi munonga okutunga emihendo, bari kukozesa ezo za mesadizi ezihairwe ‘haiguru. Omu kizuubu eki, aba East African community bakatah’egyeri yi bakubasa kuhabura ‘mu kuuha emihendo egi, obwe barikukozesa ekibarikweta EA Ruling of used goods of 13th December,2013 , bari kurebera ‘ha nkora ya EAC Ruling, URA nayo ebasiiza kutaho database y’okugyereka emihendo y’emotoka ‘zikuziire. Egi database nobaasa kugishanga’ mukutu gwa’URA nigashi webusayiti http://ura.go.ug, aha mutwe gwa A-Z.
Aha bw’ omushoro gweitaka n’ensi etwetoreiire (Environmental levy)
| S/N | Ekiika kya motoka | Ahaasi y’emyaka 9 | Kurunga emyaka 9-15 | Aheiguru y’emyaka 15 |
| 1 | Eza bizinesi/obu motaka obukye | 50% | Tikikwikirizibwa ( Not allowed) | |
| 2a | Emotoka ezi kutwara oburemezi bwa kilo 4000 | 20% | Tikikwikirizibwa ( Not allowed) | |
| b | Ezi kutwara kilo 4000 nokweyogyera | 20% | Tikikwikirizibwa ( Not allowed) | |
| 3 | Za mpiki | 20% | Tikikwikirizibwa ( Not allowed) |
Ekikuru:
URA entaireho ‘muringo gw’okubaar’ omushoro, kuhwer’ omukubaara omushoro gwa motoka ezi kuziire. Eki nishangwa’ha webusiti nigashi omukutu, http://ura.go.ug
Ahasi ya tax tool>>motor vehicle calculator.
OKURABURA
Ebi byoona ‘bi gyerekiirwe nebyo kuyamba aha ba kasitoma baitu, nibabasa kuhinduka eshaaha yoona kurugirira aha mateeka aga kutwara egyereka y’omushor’omu eihanga