ERIBIKA EBINDU N’E “CARGO” OMWA WEYAHAUSI N’ERILHETHA EBINDU BY’OMWA NGOLHA EYA “GROUPAGE”

WEYAHAUSI

W’omwanya owikiriribwe na Komisire eribika ebindu ebikingira omw’ihanga byamabya bithe byathuha omusolho ow’okwa bindu ebikingira omw’ihanga kandi ibya birikiriribwa eribikwa omwa wayehausi.

Add to Bookmarks
Please login to bookmark Close

Ebitholhere eribya ibikabika ndeke kandi ibyawathikya eribarira ebindu ebyosi ebiri omwa Weyahausi kandi n’erisondolya ndeke aba kooli hayima n’aba client omwa milhingo bakanga hambamo ndeke e weyahausi. Emithendera eyi,yayino omwa bikuhi: Erithunga e cargo, Erikeberayo kandi n’erihambayo ndeke iyikyine omwa weyahausi erihika ahayikisyalwiramo.

 

  • Omundu wosi-wosi erithuha omusolho omwa Kasitomuzi, awithe eribya inawithe e Tax Identification Number (TIN) kandi inabirihamulha omu dekilare oyukakolha okwa bindu biwe.
  • Ebindu bino ibyo sibirikiriribawa omwa Weyahausi esya “acid”, “chalk”, “eby’erilwanisya ng’esyambundu, “explosives”, “fireworks”, amahere awumire, ebindu ebikaboolha, ebindu ebikahamba lhuba-lhuba omulhiro erihako ebitoroli ibyo bikabikawa omwa myanya eyihamwirwe, ebibbiriti hayima n’ebindi bindu ebya Komisire ow’ekasitomuzi angatwamo erihira omwa “gazette”
  • Erithunga ebindu (Cargo)
  1. Ofisa owa Kasitomuzi oyulhi okwa mukangyo hayima n’oyukalhinda ebond bakendi syathunga ebisakango ebiryasa n’ebindu ibabiha oku driver akahikya ebindu by’okomukangyo.
  2. Erikebera ebisakango ebyasibwemo “transit document” [T1] ngabinasosene n’eriramba eriri okwa cargo kutse esya “cargo marks” n’esya number esiri okwa kontaina erilhebya ndeke ngani nabighumerere. Byamabya ini bighumerere, neryo oyukalhinda e bond akihayo e T1 omwa ASCYUDA World neryo inakolha eyathukahulhamo “goods arrival”.
  • Neryo ebisakango yahima n’e cargo byamabya isibighumerere, ofisa akendi syaha e “querry” kutse hamabya ihalhi omusango owamabanika neryo omusongo oyo inathandika erikolhebwako, hamabya hathe musongo, emithendera eyi (i-iii) yikendisyakolhebwa.

 

  1. E “auto converted IM7” yikendi syalhaba omwa milhingo ey’eriminya nga yinawithe obuhangyi bosi-bosi omulhi (OMUSASI, EKYISANDE, EKYIBAABI, EBURURU)
  2. Ebikendisyabya ibiri omwa kibabi kutse omwa bururu ebyo, bikendi syawulhukibwa, aliwe ebyo ebiri omwa Kyisande bikendi syalhebekebwa omwa Document Processing Centre (DPC.)
  • Ahanyuma w’ebindu erilwa omwa DPC, neryo e “warehouse bond (CB6)” yikabya “committed” neryo e “cargo” iyahiribwa omwa sya stores esy’e bond (warehoused).
  1. Neryo e “cargo” yamabya iyiri omwa MUSASI, omu dekilare (iya clearing agent) akahayo e “copy” ey’e declaration inawatyayo iya “Bond in-charge” athalhi akebera ebindu ebi.
  2. Neryo oyukabikebera akasombolhawa n’esystem kutse bond in-charge ina musombolha erikolha omubiri oyu.
  3. Ahanyuma ow’eribikebera, ebyawukasanga byamabya inibighumerere n’ebiri okwa “declaration”, ebyaghulyasangayo ghukabikebera ibyahirwa okwa system, neryo ibyalhebekebwa omwa KISANDE e DPC iyathoka eribikolhako byamabya bithe bitya, neryo omusango inasungika, byamaburihulhukibwa, omuthendera owa (iii) akakolhebawa.
  • “Cargo” yikabikawa ahabw’erighunza ebiro ebithalhabire omwa 270 ahanyuma wabyo neryo ebindu ebi bikabya inibyerighulhibwa erikolhesya omulhingo owa “auction”.

 

  1. Ofisa ow’eKasitomuzi akathunga kandi inayitheghererya ndeke ebisangako.
  2. Neryo inalhetha e pulani ey’eribikebera ekyerilheberyako ebighombolho ebikayithayisibawa, omwanya ngamungahi owakayithayisibawa kandi nibya nikolhesya mulhingo wahi eribikebera.
  • Ofisa ow’eKasitomuzi aka kakasaya, inahirako akaminyikalho kandi n’esya namba esiri okwa kontaina/truck nga kusiri okwa bisakango ebiryamuhebawa omwa meso owa munye ebindu kutse omu dekilare.
  1. Ofisa ow’eKasitomuzi akakolha e supervision ey’erihako ebindu neryo ibabikebera.
  2. Ahanyuma ow’eribikebera, akakolha n’e supervision ey’erisubya ebindu by’okwa truck kandi n’erihirako e “seal” ey’ekasitomuzi ebindu bithoke eribikwa ndeke.
  3. Ofisa ow’eKasitomuzi hayima na agenti, bakendi syalhighana-lhighana okwa bilyalwa omwi kebera ebindu.
  • Ebindu byamabya isibiri omwabughuma n’ebisakango, neryo ofisa ow’eKasitomuzi akendi syakangania ekyisobiremo neryo oho omusango inamatwika.
  • Ebiryalwa omwikeberebwa ery’ebindu, bikahirawa omwa “system”, neryo ibya hiribwa omwa KISANDE ibinimughenda omwa DPC eriyabihulhukya
  1. Byamabirihulhukibwa, e “warehouse bond (CB6)” yikabya “committed”, neryo e “cargo” yikendisya lhusibwako iyabikibwa omwa store.

 

  1. Omu dekilare kutse agenti akasuliriraya IM4 kutse inisulhirirya ey’e re-export, neryo inathuha emisolho iyitholherene neryo ibbwa n’e DPC iyahulhukya ebindu biwe.
  2. Ebindu byamabya ibiringiribawa omw’ihanga erikolhesya engolha eya “Consolidation” kutse “Groupage”, neryo abalyabiretha bakendisyabya bathe bisulhirirya e IM4, ebindu ebyo bakendisyabiha omwa groupage bakakolhesya esya “House Bill of Lading [HBL]”, neryo ibasaba erikolhesya ASYCUDA bakaha obulhi mundu yebiwe, erithokesya binye ebindu abo erithuha omusolho, neryo ofisa oyubihambirweko akendi syabihamulha.
  • Ebindu byamabirilwa omwa DPC, neryo agenti akakolha eyathukahulhamo “systems print release function”, iningiryamo eyathukahulhamo “entry for exit”, “bond clearance” hayima n’erilwika ebindu obulhi muyima inanasamalhire.
  1. Neryo erikolha e “Clearance” n’ebindi bithongolhe eby’egavumenti yahima n’e “cargo” eyilya hambawa omwa wayehausi, bikakolhawa omwabuthuku obughumerere obo.
  2. Ebindu byamabirihamulwa erihuluka omwa weyahausi, neryo ebibihambireko bikalhebekawa omwa ngolha ey’ “Electronic Fiscal Receipting and invoicing system (EFRIS)” neryo munyebyo inathunga aka “e-receipt”.
  3. E “cargo” yamabya iyikendibya ini y’erisyasahulhuka omw’ihanga, neryo yikakolhebawako kandi erikeberibwa buhyaka n’erihirayo okwa mulhingo owa yikendi tambulirako. Yamabirilwa omwa DPC, neryo agenti wayo akasulhiriraya e “Transit document (T1)” neryo iyaghenda emulhiro eyiri ofisa ow’e Kasitomuzi eriyahirako e “seal”, n’erihayo omwa “system” n’erihulhukyayo obulhi muyima ina nasamalhire. Neryo okwa “cargo” eno kukathekawa “electronic seal (e-seal)” eriwathikya erilhebererya ebindu bino mpaka ahabekendihulhukira omw’ihanga.

“Cargo consolidation/groupage”, eno y’engolha ey’erihira ebindu bike-bike byahaghumerere ebya bandu abembaghane alhiriryo ibakalwa omwa lhihanga lhighumerere. Banu mwanganabya aba “shippers”, “consignees”, kutse nabasuburi ab’omwa lhihanga erighumerere, ibakiha ebindu byabo by’omwalhihanga lhighumerere neryo ibabihira omwa kyombo kyighuma kutse omwa Kontaina nguma eyikabiletha omo omwanya omughumerere kutse omwa lhihanga lighuma kutse omo omwanya mughuma ow’eKasitomuzi yikendi bikolherako e “clearance”.

 

Obulhi “shipment” kutse e “cargo” yiwithe eribya iyi nawithe e “House Bill of Lading” eyayu eyikakanganaya omunye ebindu wa nyine-nyine nga nindi, ebindu ngamulhikyi-nakyi, nganibingahi, kandi n’obulhithohe bwabyo nganibungahi. Neryo eno e “House Bill of Lading” eyabulhi mundu, ky’ekyapa kyamunye ebindu ebyo ekya “consolidator” oyuhamwirwe akaha obulhi “cargo” y’omundu eyiri omwa “shipment” erikangania nindi “shipper”, omusuburi, kandi na munye ebindu ebyo. Kandi nibya kyekyi sakango eky’erimbere ekyikathokesaya iya “shipper”, omusuburi, kutse “consignee” erikolha okwa myatsi ey’emisolho yabyo erilhaba omwa syanzira esya kasitomuzi esihamwirwe neryo inathunga e “cargo” yiwe.

 

  1. “Importer” akalhetha ebindu ewa “consolidator (shipper)” eya kayisombolhera omw’ihanga eryakihamo ebindu (ng’e, China, UAE) haghumerere n’ebisakango ebyosi ibini mukangania nga nibindu kyi, erisoborere obulhi kyindu kandi hayima n’e “invoice” n’e “packing list”.
  2. “Importer” awithe erihirayo ebihambene okwiyo ng’omundu ameena wiwe, esya contacts siwe hayima n’e Tax Identification Number (TIN) yiwe, inabiha iya “consolidator” esaha akaletha ebindu omwa weyahausi eya “consolidator”. Neryo bino ebihambene okwa “importer” ono, bitholhere eribanika okwa “Master Bill of Lading (MBL)” n’okwa “House Bill of Lading (HBL)”
  3. E “cargo” neryo yikapimawa, iyarambwa kandi iyathekebwa yaghuma n’esindi “cargo” enyike-nyike esyabasuburi eb’embaghane alhiriryo ebyosi ibikaghenda omo omwanya mughuma kandi n’eriyakolha e Kasitomuzi “clearance” yahaghumerere.
  4. “Consolidator” akalhangira athi ebindu bithe byahika okwa “port” ey’eringira ey’okubanza thubughe thuthi ng’eMombasa/Dar-es-Salaam, ambi obulhi mundu wosi-wosi oyukaletha ebindu inabya inanasibwe, n’e TIN yiwe iyine okwa “Master Bill of Lading” kandi babirimuha ebisakango ebyabalyaghulirako nibugha ambu esya “invoices”, “evidence of payments,” “parking lists” isinimu kangania omwa buswire ebihambene okwa bindu, obunene bwabyo, “delivery notes” n’ebindi n’ebindi.
  5. Ebindu bikahika ahabikingirira omw’ihanga eryo omukagho owa EAC (ng’e Mombasa, Dar-es-Salaam) neryo esya “entry” esya “transit” sikakolawa erilhetha ebindu ebikasa omwa Uganda, ibbwa ibyakolhebwako e “clearance” ey’erighunzerera. Ebisakango bino eby’eKasitomuzi bikahulawamo “WT8” ne “T1”.
  6. Neryo e Kontaina yikabya yikahika okwa “Inland Container Depot (ICD)” kutse okwa “bond”, oyukakolha okwa “bond” hayima na ofisa ow’eKasitomuzi bakabyangirira. Neryo esya “entries” esy’e “WT8/T1” sikahundulawamo mwa “warehousing entry (IM7)”. Neryo aho, “consolidator” oyusakangirwe hayima n’agenti oyuhamwirwe, ibatsuka erikebera ebindu bino hayima n’eKasitomuzi neryo ibabihira omwa “system” ibyakolhebwako.
  7. Neryo iya “consolidator” akathandika erighabira obulhi mundu yebiwe ebindu, inabiha omwa mena wiwe inabihira omwa mena owabulhi mundu oyulyamuhekaya. Neryo abandu bano ibathuha sya fizi esya “transfer of ownership” neryo iya “Supervisor” owa Kasitomuzi yukahamulha esya “transfer” sino erikolwa.
  8. Neryo obulhi mundu oyulyingiraya muno mwebindu erilhaba omu “consolidator,” akayithayisibawa eri hamulha owiwe agenti oyukiriribwe, neryo agenti wiwe ono inakolha okwa “clearance” ey’ebindu bino ahanyuma wa “consoliditor” abiri bikolha e “transfer of ownership”.
  9. Obulhi oyulyingiraya ebindu biwe, awithe erithuha omusolho ahanyuma w’e “transfer of ownership” yabirihamulwa kutse enaghenda embere n’erikwama-kwamania emithendera eya “Weyahausi” kutse kandi ebindu ibya syasya hulhukibwa omw’ihanga. Ebisakango ebyosi ebihambene okughulha ebindu ebi (“invoices”, “evidence of payments”, “parking lists” esikasoborera obulhi kyindu, obunene bwabyo, “delivery notes”, “Master and House Bill of Lading” n’ebindi, n’ebindi.) bitholhere ibyabughibwa kandi ibyathekwa okwasya “declarations” esyosi esy’eKasitomuzi.

 

 

Omwatsi ono niweriwathikya abasolhi, anganahundulwa esaha yosi-yosi ebilhaghiro ebihambene okwa misolho byamahinduka.

Add to Bookmarks (0)
Please login to bookmark Close
Skip to content