1- Omuntu eyanguza emmotoka yabula simanyi gyali ate nga y’alina logbook, nsobola kuyambibwa ntya?

Bw’oba ng’eyakuguza emmotoka talabikako kyokka nga y’alina logbook, goberera emitendera gino wammanga:

• Teeka ekirango mu mawulire ekiyita omuntu eyakuguza emmotoka okujja okukyusa obwannannyini bwayo okudda mu mannya go.
• Nga wayise ennaku 14 oluvannyuma lw’okussaamu ekirango kino, Omuntu eyakuguza emmotoka eyo bw’atalabikako, kitegeeza nti osobola okweyongerayo nga;
• Okuba ekirayiro mu kkooti (Affidavit), nga kino okisasulira omusolo gwa Stamp Duty gwa nsimbi 15,000/= kisobole okukkirizibwa.
• Leeta emmotoka yo ku woofiisi ya URA ekuli okumpi, ekeberebwe (Inspection), oluvannyuma lw’okusasula ensimbi 12,000/=, olwo oweebwe alipoota y’okwekebejja emmotoka eyo (Inspection report)
• Kwata ebiwandiiko okuli endagamuntu yo, ekirango ekyayisibwa mu mawulire, ekirayiro kya kkooti, alipoota y’okwekebejja emmotoka yo (Inspection Report), obitwale mu kkooti.
• Oluvannyuma ojja kuweebwa ekiragiro kya kkooti (Court Order), ekiragira okugikyusa oluvannyuma lw’okubulwa nnyini yo ali ku Logbook.
• Ekiragiro ekyo, n’ebiwandiiko ebyogeddwako waggulu, bitwale ku kitebe kya URA ekikulu, awasangibwa woofiisi ya minisitule y’ebyentambula evunaanyizibwa ku kukyusa obwabnnannyi bw’ebidduka.

2- Omwana atannaweza myaka 18 bw’akola bizinensi nayo esasula omusolo?

Omuntu yenna atannaweza myaka 18, amateeka ga Uganda galambika nti bw’akola bizinesi, mu kiseera ky’okugiwandiisa ku musolo, yeetaaga okubeera n’omukuza, ng’ono asobola okuba muzadde we (parent) oba omuntu omulala yenna amuvunaanyizibwako (guardian). Kino kitegeeza nti bizinesi eyo ewandiisiddwa mu butongole ku musolo, bw’eba ng’efunye ettunzi erigissa mu ttuluba ly’okusasula omusolo, eteekeddwa okutuukiriza obuvunaanyizibwa bwayo okuli okukuuma ebiwandiiko, okussaamu ennyanjula oba litaani n’okusasula omusolo oguba gugerekeddwa.

3- Abasuubuzi b’omu butale bw’Omubuulo misolo ki egitukakatako okuwa?

URA tevunaanyizibwa ku butale bwa mubuulo. Buno bwalekerwa gavuventi z’ebitundu okubuddukanya, nga zino abakoleramu bateekeddwa okuzisasula empooza n’amateeka bwe galagira.

4- Lwaki wooteri ziteekebwaako emisolo egisoba mu 27 omuli egigibwa ku bbaala, jjiimu,ebidiba we bawagira n’emirala?Lwaki temugigatta lumu oba okubasonyiwako egimu okuzisobozesa okuvuganya obulungi mu kisaawe ky’obulambuzi ne banabwe abalala abali mu mukago gwa EAC?

Abali mu bizinesi ya wooteeri, URA ebaggyako emisolo gino wammanga:

• Omusolo ku nnyingiza (Income Tax) nga wano omuntu aggyibwako omusolo okusinziira ku nnyingiza ng’etooleddwako ensasaanya olwo amagoba kwe kubalibwa omusolo ogwo.
• Omusolo gwa Pay As You Earn (PAYE), oguggyibwa ku nnyingiza y’abakozi abasasulwa omusaala buli mwezi, ogusukka 235,000/=
• Omusolo gwa VAT nga guno gwe guwandiisibwa ku wooteeri ezikola ettunzi erisukka obukadde 150 buli mwaka, ogusasulwa ku byamaguzi n’obuweereza obutuusibwa ku bantu.

Omusolo gwa Local Hotel Tax, layisinsi ku bbaala, ku bidiba omuwugirwa ne ku jjiimu, bivunaanyizibwa ku gavumenti z’ebitundu. N’olwekyo, URA bw’eba ebalirira omusolo wooteeri gw’esasula buli mwaka, ebala n’ensaasaanya ya woteeri yonna okuli ne layisinsi ez’enjawulo nga tetunnafuna musolo guggyibwa ku nnyingiza.

5- Nze Zai. Bwe mbeera nga mbadde nsasula PAYE ne NSSF, naye nga nsasulwa “commission” okuva amu mirimu jange emirala byenkola. Mbeera netaaga okwaawula ssente zino eza commission nga ndaba ennnyingiza yange oba byonna mbibalira wamu?

Mukyala Zai, bw’oba osasulwa commission mu mirimu gyo emirala, yanjula ensimbi ezo ng’ozaawudde ku musaala ogukusasulwa.

6- Lwaki gavumenti ekyagaanye okuteeka mu nkola okusaba kw’abasuubuzi okw’okusitula ettunzi (Threshold) kwe basasulira omukolo gwa VAT okutuuka okuva ku bukadde 150 okutuuka ku kawumbi?

Ennongoosereza mu musolo ziyita mu mitendera egy’enjawulo. Abasuubuzi bassaayo okusaba kwabwe eri omukulembeze w’eggwanga ku nsonga eno. Tusaba abasuubuzi bagumiikirizeemu, ob’olyawo banaddibwamu.

7- URA etaddewo makubo ki okukakasa nga Bamusigansimbi naddala bano ababadde beerimbika mu kukola wano ebintu ne basonyiyibwa omusolo, kyokka ne bamaliriza nga beetabye mu kutembeeya ebintu mu ggwanga?

Okulondoola kwa ba yinvesita kukolebwako ekitongole kya Uganda Investment Authority okukakasa nti batuuukiriza ebyakkiriziganyizibwako ne gavumenti mu nkola y’emirimu mu ggwanga. Obuvunaanyizibwa bw’okulungamya bizinesi ezikolebwa na b’ani abazikola mu bitundu eby’enjawulo bugwa mu KCCA mu Kampala, ne gavumenti z’ebitundu wabweru wa Kampala nga bano be bawa abakozi ba bizinesi layisinsi z’okukolera mu bitundu eby’enjawulo.

8- Ssente mmeka eggwanga lye zisuubira okufuna mu mpaka za CHAN okuva ku misolo egigenda okusoolozebwa okuviira ddala ku tiketi z’okumiryango okutuukira ddala ku wooteri ezigenda okusulwaamu?

URA yaakusobola okusiiga ekifaananyi ky’omusolo ng’empaka z’omupiira gwa CHAN ziwedde okusinziira ku bino wammanga:

• Omuwendo gwa tiketi ezinaaba zitundiddwa
• Ennyingiza ya wooteeri ezisuzizza abagenyi b’omupiira.
• Abanaatuusa ebintu n’obuweereza obw’enjawulo ku nteekateeka z’empaka zino.

N’olwekyo, abateesiteesi baakulambululira URA ennyingiza ng’empaka zino ziwedde.

Add to favorites