
Ekisonyiwo ku musolo ekyogerwako ennaku zino kikwata ku ki?
Ekisonyiwo kino kiri mu Kitundu 47B mu tteeka erirungamya enkungaanya y’omusolo nga wano omuwi w’omusolo asonyiyibwa amagoba n’engassi ku musolo ogumubbanjibwa okutuuka nga 30 June 2024 singa asasula omusolo ogwo nga 30 June 2026 terunnayita. Guno mukisa gwa njawulo okusasula omusolo ogukubanjibwa nga toyongeddwako kazito ka magoba n’engassi, okukusobozesa okutandika obupya mu lugendo lwo olw’okutuukiriza obuvunaanyizibwa bwo ku musolo.
Ekisonyiwo kino kikola kitya mu mbeera eya bulijjo?
Ka tukozese ekyokulabirako; nga weeyazisee essuuti y’omukolo, kyokka ne weerabira okugizzaayo mu budde obwakuweebwa. Oluvannyuma, ne wabaawo engassi ekussiddwako olw’obutagizzaayo mu budde. Wano, edduuka eryagikwazika ne bayingira mu nteeseganya naawe; nga bw’ozzaayo essuuti yaabwe ng’omwaka tegunnaggwaako, bakusonyiwa engassi eba yateerwawo. Kino kifaanaganako n’ekitundu 47B. Bw’osasula omusolo ogukubanjibwa okutuuka nga 30 June 2024 nga 30 June 2026 terunnayita, URA yaakukusonyiwa amagoba n’engassi ku musolo.
Lwaki gavumenti ya Uganda etaddewo ekisonyiwo kino?
Gavumenti ya Uganda emanyi okusoomoozebwa abawi b’omusolo kwe bayitamu, kwe kussaawo ekisonyiwo kino ng’akasiimo eri abo abanaasasula omusolo nga nsalessale tannayita. Mu mbeera y’emu y’engeri y’okusikiriza abawi b’omusolo okusasula omusolo ogubabanjibwa beewale okubeera ku bunkenke bw’okwetuumako amagoba n’engassi. Kozesa omukisa guno, olwo gavumenti ekusonyiwe amagoba n’engassi.
Bika bya musolo ki okuteereddwa ekisonyiwo kino?
Emisolo okwassiddwa ekisonyiwo kino gy’egyo egiwoozebwa munda mu ggwanga okuli:
- Omusolo ku nnyingiza ya bizinesi (Income tax)
- Omusolo oguggyibwa ku misaala gy’abakozi (PAYE)
- Omusolo gwa VAT
- Omusolo gwa Stamp Duty
- Omusolo gwa Local Excise Duty
- Omusolo oguggyibwa ku nnyingiza y’omubipangisibwa (Rental Income Tax)
- Omusolo ogusasulwa abali mu bizinesi ya zzaala n’emirala.
Waliwo engassi n’amagoba ebitasonyiyiddwa bawi ba musolo?
Yee. Ekisonyiwo ku magoba n’engassi mu kitundu 47B tekitwaliramu:
- Musolo ku byamaguzi ebiyingizibwa eggwanga (ogwa Kasitomu)
- Obutakozesa nkola ya EFRIS
- Obutakozesa nkola ya DTS
- Engassi y’okulemererwa okwewandiisa ku musolo mu budde
- Engassi n’amagoba ebyassibwa kkooti ku muwi w’omusolo.
Engassi n’amagoba ebiri mu ttuluba lino zaakusigala nga zibanjibwa ne bw’onooba ng’osasudde omusolo ogukubanjibwa nga 30 June 2026 terunnayita. N’olwekyo, kikulu nnyo okumanya ekisonyiwo we kyassiddwa ne wekitassiddwa.
Kiki ekinaabaawo singa sisasula musolo gummanjibwa nga 30 June 2026 terunnayita?
Bw’olemererwa okusasula omusolo ogukubanjibwa nga nsalessale tannayita, ekisonyiwo kino kijja kuba tekikyakola, era wano ojja kuba okakatibwako okusasula omusolo ogukubanjiba nga kw’otadde amagoba n’engassi. Weetaaga okusitukiramu bunnambiro okwewala kino.
Waliwo nsalessale w’ekisonyiwo kino?
Nsalessale w’okusasula omusolo ogukubanjibwa wa nga 30 June 2026, nga bw’okola kino, osonyiyibwa amagoba n’engassi ku musolo ogukubanjibwa. Tokkiriza mukisa guno kukuyitako.
Singa nsasula omusolo ogummanjibwa mu bitundutundu nga nsalessale tannayita, ekisonyiwo kino nkifuna ntya?
Bw’osasula ekitundu ku musolo ogukubanjibwa nga 30 june 2026 terunnayita, amagoba n’engassi ebikwatagana n’omusolo gw’osasudde bya kukusonyiyibwa okusinziira ku bunji bw’omusolo gw’osasudde. Okugeza, singa osasula ebitundu 50 ku 100 (50%) eby’omusolo ogukubanjibwa, ebitundu 50 ku 100 (50%) eby’amagoba n’engassi bya kukusonyiyibwa. Bw’osasula omusolo gwonna ogukubanjibwa ng abwe kirambikiddwa waggulu, amagoba n’engassi byonna bya kukusonyiyibwa.
Nkebera ntya ebikwata ku musolo okumanya oba nga ndi mw’abo abookuganyulwa mu kisonyiwo kino? Era ntegeera ntya omusolo ogummanjibwa?
Okumanya omusolo ogukubanjibwa n’okumanya oba otuukiriza obukwakkulizo bw’okufuna ekisonyiwo kino, kyalira ekibanja kya URA ku www.ura.go.ug, oyingire akawunti yo eya TIN. ng’oyingidde mu akawunti yo, nyiga ku ‘Reports’, onyige ku ‘Tax Statement’ olwo onyige ‘Submit’ okulaba omusolo ogukubanjibwa nga kw’otadde amagoba n’engassi.
Bw’oba oyagadde, osobola okufuna akapapula kw’osasulira omusolo ng’olondako ‘Payment’ wansi wa ‘e-Services’ olondeko DT nga ‘Payment Type’, olondeko ekiseera mw’osasulira omusolo nga ‘Period before July 2021’, olwo olondeko ‘Tax Head’ okebere ‘Paid Fully’. Mu biseera oluvannyuma lwa July 2021, nyiga ‘Account payment’, olondeko ‘Tax type’, ‘Fetch Outstanding’, olwo onyige ku ‘Show Period-wise Break-up’ okulaba omusolo ogukubanjibwa mu biseera eby’enjawulo.
Bw’osangamu obutakwatagana mu ledger yo, tuukirira URA bunnambiro oyambibwe.
Ate bwemba ssikkaanya na musolo gulagiddwa ku ledger yange?
Bwoba tokkiriziganya na musolo gukubanjibwa mu ledger yo, tuukirira URA bunnambiro ledger yo etereezebwa. Kino kitegeeza nti obumulumulu bugonjoolwa mu budde, olwo n’oganyulwa mu kisonyiwo kino.
Nsobola ntya okuyambibwa singa nneetaaga okumanya ebisingawo ku kisonyiwo kino?
Osobola okutuukirira URA n’oyambibwa ng’oyita ku mikutu egy’enjawulo; Ennambaz’essimu ezitasasulirwa (0800117000 oba 0800217000) n’omukutu gwa WhatsApp ku nnamba 0772140000. Osobola n’okukyalira woofiisi ekola ku nsonga zo ez’omusolo n’oyambibwa.
No Comments yet!